Bazylika NMP jest najcenniejszą budowlą miasta. Jest to monumentalny pięcionawowy kościół wzniesiony na przełomie czternastego i piętnastego wieku. Na początku katedra posiadała dwie wieże. W czasach późniejszych połączono je w jeden blok przez zamurowanie przerwy między nimi. Pod koniec piętnastego wieku, masywny blok wieżowy konkatedry został przykryty trzema hełmami. Środkowy jest smukły, wysoki i zwieńczony krzyżem, natomiast boczne hełmy są niskie i przysadziste. Monumentalna budowla od wieków była widziana z morza. Blok wieżowy łącznie z hełmem środkowym osiągnął wysokość siedemdziesieciu czterech netrów. Za dnia tak wysoka budowla mogła pełnić funkcję latarni morskiej. Architektura katedry jest przykładem pomorskiego gotyku. Budowla jest prosta i pozbawiona licznych wątków zdobniczych. Od czternastego wieku kościół Mariacki pełnił rolę kolegiaty. Począwszy od szesnastego wieku był świątynią protestancką. Od siedemnastego do dwudziestego wieku był wielokrotnie niszczony przez działania wojenne. W drugiej połowie dziewiętnastego wieku odrestaurowano kościół. Wtedy właśnie wmurowane zostały kule armatnie, które do tej pory tkwią w murach katedry. Wprawny turysta dojrzy je bez problemów. Kule te pochodzą z pobojowisk kołobrzeskich: z wojny trzydziestoletniej, siedmioletniej i oblężenia napoleońskiego. Miały one ostrzegać mieszkańców przed następnymi konfliktami. W 1917 roku na cele wojenne zdjęto z dachu miedziane blachy i zastąpiono je szarym łupkiem. W 1945 roku podczas walk katedra stanowiła ważny punkt obrony miasta. Została zburzona przez ostrzał artylerii radzieckiej. Po drugiej wojnie światowej ruiny kościoła początkowo zamierzono rozebrać. W 1957 roku przekazano go jednak kościołowi katolickiemu i rozpoczęto odbudowę. W 1958 roku prezbiterium kolegiaty zostało poświęcone i odprawiono w nim pierwszą mszę. W 1974 roku cała świątynia została oddana na miejsce kultu. W 1972 roku ustanowiono ją konkatedrą. W 1979 roku przywrócono jej funkcję kolegiaty. W 1980 roku powołano przy katedrze parafię. 10 czerwca 1986 roku papież Jan Paweł II podniósł ją do godności bazyliki mniejszej. Bazylika od początku swojego istnienia nie zmieniła swojej patronki. Nawet w erze protestantyzmu kościół funkcjonował pod tym wezwaniem. Na skutek licznych zniszczeń oraz prac remontowych wnętrze świątyni wydaje się stosunkowo nowoczesne. Jednak dzięki zapobiegliwości ostatniego protestanckiego pastora udało się ocalić niemało zabytkowych sprzętów. Do najważniejszych należy zaliczyć wspaniałą chrzcielnicę z brązu z 1355 roku, najstarsze w Polsce gotyckie stalle, cenne późnogotyckie tryptyki i ogromny żyrandol z 1523 roku, zwany Koroną Schlieffenów. Na ścianach można również podziwiać pozostałości dawnej polichromii. Kościół Św. Jana Chrzciciela położony na skraju północno - wschodniego podgrodzia, na małym wzniesieniu, wśród kępy starodrzewu. Na jednym z drzew widnieje wymalowany znak początku i końca pieszego szlaku turystycznego im. Jana Frankowskiego. Uwaga: Kościółek jest jedynym zabytkiem wczesnośredniowiecznego Kołobrzegu, jak i najstarszym obiektem ceglanym architektury sakralnej na Pomorzu Środkowym. Ufundowała go księżna Mirosława, żona księcia zachodniopomorskiego Bogusława II, w prostej linii prawnuka władcy Polski, Bolesława Krzywoustego. Kościół otoczony był cmentarzem grzebalnym. Kilka lat po wojnie przy kościele stały jeszcze nagrobki, lecz zmarłych już tu nie chowano. Po starym cmentarzu nie ma obecnie śladu. Świątynia zbudowana została z cegły na rzucie prostokąta, w stylu romańskim. Jak większość średniowiecznych kościołów jest on orientowany, czyli apsydą - miejscem przeznaczonym na główny ołtarz, zwrócony na wschód. W piętnastym wieku kościół rozbudowano. Dobudowano apsydę i już nie romańskie, ale gotyckie portale ostrołukowe. Pierwotnie do wnętrza wchodziło się przez dwa portale umieszczone w elewacji północnej i południowej. Pozostał po nich widoczny ślad w postaci zamurowań. Ciekawostką jest to, że jedno z wejść (północne) przeznaczone było dla kobiet, a drugie dla mężczyzn. Kościół był wielokrotnie niszczony, a następnie odbudowywany. Z końca dziewiętnastego wieku pochodzą okna neogotyckie elewacji północnej i południowej.